Szczepienia – skuteczność

Skuteczność preparatów przeciwkrztuścowych należy rozpatrywać z perspektywy indywidualnej ochrony przed zachorowaniem, okresu trwania tej ochrony i możliwości przerwania transmisji zarazka w celu wytworzenia poszczepiennej zbiorowej odporności (zob. Kto roznosi i zaraża bakterią krztuśca?).

Spójrzmy na indywidualną ochronę przed zachorowaniem.

Skuteczność szczepień DTP i DTaP

  • Istnieje wiele dowodów na brak skuteczności szczepień w zapobieganiu zakażeniu bakterią B. pertussis nawet u szczepionych dzieci (bez wywoływania objawów krztuśca) i transmisji zarazka, co oznacza, że szczepienia przeciwkrztuścowe nie chronią osób nieszczepionych (noworodki, dzieci zwolnione ze szczepień itd).

W przeszłości uważano jednak, że szczepienia przeciwkrztuścowe mają wyższą i dłużej utrzymującą się skuteczność zapobiegania zachorowaniu, co opierało się jednak na niepełnej rejestracji zachorowań na krztusiec. Wątek ten opisano dokładnie na podstronie Konsekwencje niekompletności danych epidemiologicznych krztuśca.

Poniżej przedstawiono kilka ciekawych wątków dotyczących skuteczności poszczepiennego uodpornienia.

Percepcja lekarz i jej wpływ na rejestrację krztuśca

Jednym z problemów wyliczenia skuteczności szczepień przeciwko krztuścowi w przeszłości była percepcja lekarzy podczas diagnozowania i zgłaszania zachorowań. Od początku okresu masowych szczepień zakładano, że dzieci poddane pełnej serii szczepień nie chorują na krztusiec i na tej podstawie błędnie diagnozowano łagodny czy też przewlekły kaszel wywołany B. pertussis.

Dokładnie to zjawisko – percepcji lekarzy – zostało uwzględnione w badaniu klinicznym skuteczności szczepień w okresie 1991 – 1994 w USA, które objęło 227 ośrodków zdrowia i ponad 10 000 dzieci w wieku od 0 do 3lat. Najdłuższy okres obserwacji wynosił 3,5 roku dla dzieci urodzonych w 1991 roku i ujętych w badaniu. W ośrodkach o wysokim współczynniku laboratoryjnej weryfikacji przyczyn infekcji badanie wykazało następującą redukcję zachorowań na krztusiec (Cherry 1998):

  • 40% dla zachorowań potwierdzonych laboratoryjnie z kaszlem trwającym krócej niż 21 dni – szczepionka DTaP, ,
  • 69% dla zachorowań potwierdzonych laboratoryjnie kaszlem trwającym dłużej niż 21 dni – szczepionka DTaP.

Autor dochodzi do wniosku, że wszystkie poprzednie wyliczenia skuteczności szczepień mogły być zawyżone ze względu na przekonanie lekarzy „dzieci szczepione nie chorują na krztusiec” i powtarza swoją krytykę w publikacji “Why Do Pertussis Vaccines Fail?” w Pediatrics w kwietniu 2012 roku.

Długość utrzymywania się poszczepiennego uodpornienia przeciwko krztuścowi

Od wielu lat wiadomo, że wcześniejsze założenia o długotrwałej poszczepiennej ochronie przed zachorowaniem były błędne (Chodorowska 2001):

„Przez wiele lat uważano, że szczepienia przeciwkrztuścowe zapewniają długotrwałą odporność (co najmniej przez 10 lat) na krztusiec. Obecnie wiadomo, że odporność poszczepienna trwa 2-3 lata (maksymalnie do 5 lat) i ani szczepienia przeciwkrztuścowe, ani zachorowanie na krztusiec w dzieciństwie nie chronią przed zakażeniem pałeczką B. pertussis. Na skutek obniżającej się z wiekiem odporności wzrasta liczba młodzieży i osób dorosłych podatnych na zakażenie pałeczką B. pertussis, a tym samym zwiększa się liczba rejestrowanych przypadków krztuśca w tych grupach wiekowych. Obecnie młodzież i osoby dorosłe uważa się za główne źródło zakażenia pałeczką krztuśca dla małych dzieci”.

Polscy naukowcy przypisują krótki okres ochronny poszczepiennej (uwidoczniony poprzez w zwiększoną zachorowalności w grupie wiekowej od 5 do 15 lat) niższej potencji szczepionek pełnokomórkowych DTP używanych obecnie w porównaniu do preparatów DTP stosowanych przed 1992 rokiem (Gzyl 2004). Co było powodem zmniejszenia potencji polskich preparatów? Odpwoiedź autorów:

„W okresie 1992 – 1997, najprawdopodobniej ze względu na utrzymującą się na świecie obawę wysokiej odczynowości pełnokomórkowych szczepionek przeciwkrztuścowych, liczbę IOU/dawkę obniżono w pewnych seriach nawet do 10 z rutynowo stosowanego do 1992 roku zakresu 15-20 IOU/dawkę.”

Inną miarą skuteczności szczepień są laboratoryjne testy miana poszczepiennych przeciwciał.

Poszczepienne przeciwciała a ochrona przed zachorowaniem

Jednym z wielu problemów uodpornienia przeciwko krztuścowi jest fakt, że do tej pory nie wiadomo, które z możliwych przeciwciał wytworzonych po szczepieniu można uznać jednoznacznie za miarę długoterminowego uodpornienia, co dokładnie opisuje polski autor A. Gałązka w dokumencie WHO:

„Even though whole cell pertussis vaccine has been used successfully for several decades, there still is no reliable measure of immunity to pertussis. Although many of serological techniques have proven useful as diagnostic procedures, it is unclear whether any of them is sensitive and specific as a measure of immunity to pertussis. The bacterial agglutination test that has been used for many years does not necessarily correlate with immune status. New assay techniques have been developed for the measurement of antibody to well-defined B. pertussis antigens that develop after immunization or natural disease. Their usefulness as a measurement of immunity is not yet proven.” (WHO 2000)

W związku ze wzrostem rejestrowanej zachorowalności wśród dzieci w wieku szkolnym zmierzono u polskich dzieci miano przeciwciał przeciwko toksynie PT wywołanych serią szczepień podstawowych i jednego uzupełniającego w wieku 2 lat (w sumie 5 dawek). Okazało się, że miano uznane za ochronne utrzymuje się relatywnie krótko w porównaniu do oczekiwań jak i innych szczepień. W polskiej publikacji z 2002 roku stwierdzono następujące miana przeciwciał wśród dzieci od 6 do 8 lat (Ślusarczyk 2002):

Dlatego też w 2004 roku wprowadzono do polskiego programu szczepień kolejną dawkę (przypominającą) dla dzieci w wieku 6 lat co rzekomo przedłuża ich uodpornienie o następne 3 lata:

Dodatkowa dawka szczepionki, wprowadzona trzy lata temu u sześciolatków, przedłuża odporność jedynie o 3 lata” – Andrzej Zieliński, „Śmiertelny kaszel”, Wprost, 2006

%d blogerów lubi to: